Gdy bliski traci samodzielność - gdzie szukać wsparcia?

Codzienna troska o bliską osobę, która wskutek choroby, urazu lub zaawansowanego wieku przestaje być samodzielna, to sytuacja wymagająca ogromnego zaangażowania i odpowiedzialności. Choć dostępne są różne formy opieki instytucjonalnej, wybór takiego rozwiązania bywa trudny - zarówno z powodów organizacyjnych i finansowych, jak i emocjonalnych. Nic więc dziwnego, że wiele rodzin decyduje się na sprawowanie opieki w domu, chcąc zapewnić bliskiemu poczucie bezpieczeństwa i bliskości. Warto jednak pamiętać, że długotrwała, całodobowa opieka to duże obciążenie, które bez odpowiedniego wsparcia może prowadzić do przemęczenia i osłabienia kondycji psychicznej opiekuna.

Jak podkreśla Magdalena Osińska-Kurzywilk, prezes Koalicji "Na pomoc niesamodzielnym" i Fundacji "Przemijanie", najtrudniejszy jest początek. Nagła choroba - na przykład udar - sprawia, że dotąd samodzielny bliska nam osoba staje się całkowicie zależna od innych. Rodzina często nie wie, od czego zacząć i gdzie szukać informacji. Tymczasem pierwszym krokiem powinna być wizyta w podstawowej opiece zdrowotnej. Lekarz lub pielęgniarka środowiskowa wskażą możliwe formy wsparcia. W przypadku chorób postępujących warto jak najszybciej wystąpić o orzeczenie o niepełnosprawności. Otwiera ono drogę do świadczeń finansowych, ulg podatkowych i komunikacyjnych, dofinansowania rehabilitacji, zakupu sprzętu medycznego czy likwidacji barier architektonicznych w domu.

System wsparcia w Polsce wciąż nie odpowiada w pełni na potrzeby rodzin opiekujących się osobami niesamodzielnymi. Ciężar obowiązków najczęściej spada na jedną osobę - zwykle kobietę po 60. roku życia. Opiekun musi łączyć wiele ról: pielęgniarki, rehabilitanta, organizatora życia rodzinnego. W efekcie cierpią relacje z innymi domownikami, a szczególnie trudna sytuacja pojawia się przy chorobach otępiennych, gdy bliski przestaje rozpoznawać własne dziecko. Dlatego tak ważne są szkolenia i warsztaty uczące prawidłowej pielęgnacji - choćby bezpiecznej zmiany pościeli czy technik mycia w łóżku - które chronią zdrowie zarówno podopiecznego, jak i opiekuna.

Ogromne znaczenie ma tzw. opieka wytchnieniowa. Nawet dwie godziny wolnego kilka razy w tygodniu mogą zapobiec skrajnemu wyczerpaniu. Pomoc w zakupach, przygotowaniu posiłku czy zwykłe "posiedzenie" z chorym to realne wsparcie. Wiele osób nie potrafi poprosić o pomoc - dlatego inicjatywa powinna często wyjść od rodziny, przyjaciół czy sąsiadów.

Elżbieta Żukowska, prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia "UroConti", zwraca uwagę, że opiekun powinien być osobą silną i zdrową - a to rzadkość, bo większość opiekunów to seniorzy. Jeśli nie decydują się na specjalistyczną placówkę, biorą na siebie ogromne obciążenie. Wsparcia można szukać w instytucjach takich jak Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS) czy Centra Usług Społecznych (CUS), które oferują pomoc w czynnościach higienicznych, sprzątaniu czy zakupach. Korzystanie z tych usług nie jest powodem do wstydu - przeciwnie, to dowód odpowiedzialności.

Szczególnym wyzwaniem bywa opieka nad osobą z nietrzymaniem moczu. Wymaga to większej dbałości o higienę, aby zapobiegać infekcjom i odparzeniom. Dostępne są wyroby chłonne refundowane przez NFZ - do 90 sztuk miesięcznie - które znacząco ułatwiają codzienne funkcjonowanie. Niezbędne są także odpowiednie preparaty do higieny i ochrony skóry. Rozmowa z podopiecznym o konieczności dbania o czystość bywa trudna, ale właściwa pielęgnacja zapobiega kolejnym problemom zdrowotnym i poprawia komfort życia obu stron.

Warto pamiętać o wsparciu dziennych domów pomocy. Iga Malinowska z Zespołu Dziennych Domów Pomocy w Poznaniu podkreśla, że opiekun powinien postępować jak pasażer w samolocie - najpierw założyć maskę tlenową sobie. Bez zadbania o własne zdrowie psychiczne i fizyczne nie będzie w stanie pomagać innym. Regularna, a nie incydentalna pomoc daje poczucie bezpieczeństwa i zmniejsza ryzyko wypalenia.

Dr n. o zdrowiu Aleksandra Tomaszek, psycholog i interwent kryzysowy, proponuje spojrzeć na opiekę przez pryzmat "wioski" - wspólnoty ludzi gotowych do wsparcia. Zanim podejmiemy decyzję o całodobowej opiece w domu, warto realnie ocenić swoje zasoby: mieszkaniowe, finansowe i osobowe. W niektórych sytuacjach przekazanie bliskiego pod opiekę specjalistycznej placówki jest najlepszym rozwiązaniem. To nie "oddanie" chorego, lecz zapewnienie mu profesjonalnej pomocy. Długotrwała opieka bez wsparcia może prowadzić do depresji, konfliktów rodzinnych i poważnych problemów zdrowotnych u opiekuna.

W społeczeństwie wciąż pokutuje przekonanie, że proszenie o pomoc to słabość. Tymczasem to wyraz dojrzałości. Opiekun ma prawo do odpoczynku, do wizyty u lekarza, do chwili przyjemności. Wsparcie grup samopomocowych, rozmowy z osobami w podobnej sytuacji oraz korzystanie z pomocy instytucjonalnej pozwalają zachować równowagę.

Opieka nad osobą niesamodzielną to maraton, nie sprint. Nie da się go przebiec w pojedynkę. Dlatego tak ważne jest, by nie być obojętnym - ani wobec potrzeb chorego, ani wobec potrzeb opiekuna. Wspólnota, empatia i gotowość do realnej pomocy sprawiają, że ciężar staje się lżejszy, a codzienność - choć trudna - możliwa do udźwignięcia.

Źródło: www.ntm.pl