Pielęgniarek przybywa tylko na papierze. Polska coraz bardziej zależna od pracy emerytek

Najnowszy raport kadrowy pielęgniarek i położnych Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych (OZZiP) zaprezentowany podczas konferencji prasowej poświęconej sytuacji kadrowej w pielęgniarstwie, pokazuje, że sytuacja pozostaje krytyczna - mimo pozornego wzrostu liczby pielęgniarek pracujących z pacjentami. W 2024 roku ich liczba wzrosła do 219,9 tys., jednak niemal cały ten przyrost zapewniły osoby po 60. roku życia. Liczba pielęgniarek w wieku emerytalnym zwiększyła się aż o 3,7 tys., co oznacza, że system ochrony zdrowia w coraz większym stopniu opiera się na pracy seniorek.

Jak podkreśla przewodnicząca OZZPiP, Krystyna Ptok, to nie młode kadry ratują dziś system, lecz kobiety, które dawno mogły przejść na emeryturę. Efektywny wiek odejścia z zawodu wynosi już 64,5 roku - o prawie cztery lata więcej niż w populacji ogólnej. Część pielęgniarek pracuje nawet po 70. i 80. roku życia.

Polska daleko za Europą

Choć wskaźnik liczby pielęgniarek na 1 000 mieszkańców nieznacznie wzrósł, nadal wynosi jedynie ok. 5,8 - ponad dwukrotnie mniej niż średnia państw OECD (11,2). Tempo wzrostu jest również ponad dwukrotnie wolniejsze niż zakładała rządowa strategia z 2019 roku.

Jednocześnie potrzeby zdrowotne rosną znacznie szybciej niż liczba pielęgniarek. Od 2019 roku populacja seniorów zwiększyła się czterokrotnie szybciej niż liczba pielęgniarek pracujących z pacjentami.

Deficyt w niemal całym kraju

Według Barometru Zawodów w 2026 roku w niemal 300 powiatach występuje deficyt lub znaczny deficyt pielęgniarek, a w żadnym nie odnotowano nadwyżki. Różnice regionalne pogłębiają się - województwa, które już wcześniej miały najmniej pielęgniarek, rozwijają się wolniej niż średnia krajowa.

Więcej studentów, ale mniej absolwentów

Choć rekordowa liczba osób rozpoczyna studia pielęgniarskie, dane o konwersji między semestrami są alarmujące. Do końca studiów dociera coraz mniejsza część studentów, a struktura wiekowa nowych osób uzyskujących Prawo Wykonywania Zawodu jest niekorzystna - rośnie udział osób w wieku 35-50 lat, które będą pracować znacznie krócej niż młode absolwentki.

Opieka długoterminowa w szczególnie trudnej sytuacji

Wyzwania kadrowe są jeszcze bardziej widoczne w opiece długoterminowej, zwłaszcza domowej. To właśnie tam pielęgniarki pracują najbardziej samodzielnie, a jednocześnie ich średni wiek jest bardzo wysoki - nawet 40% kadry ma ponad 55 lat. Liczba pacjentów rośnie, a obciążenie personelu jest ogromne.

- Dla pacjenta nie ma znaczenia, czy pielęgniarka pracuje w szpitalu, domu opieki czy opiece środowiskowej. Ważne jest, żeby ktoś był obok wtedy, gdy potrzebuje profesjonalnej pomocy. Tymczasem w opiece długoterminowej brakuje dziś pielęgniarek dramatycznie, a personel jest skrajnie przeciążony. Społeczeństwo starzeje się coraz szybciej, liczba osób wymagających codziennej opieki rośnie z roku na rok, a już dziś brakuje kadr do jej zapewnienia. Musimy pamiętać, że pielęgniarki są potrzebne nie tylko przy szpitalnym łóżku, ale także w domach pacjentów, zakładach opiekuńczych i całym, szeroko pojętym systemie opieki długoterminowej - podkreśla Tomasz Michałek, Dyrektor Biura Zarządu Koalicji "Na pomoc niesamodzielnym".

System bez długofalowej strategii

Podczas gdy Niemcy, Norwegia czy Szwajcaria wdrażają strategie zabezpieczenia kadr pielęgniarskich do 2040 roku, w Polsce brakuje aktualizacji polityki kadrowej i spójnego planu działań. OECD, WHO i Komisja Europejska coraz częściej alarmują o narastającym kryzysie pielęgniarskim w Europie - a Polska znajduje się wśród krajów najbardziej zagrożonych.

Co dalej?

Autorzy raportu o sytuacji kadrowej pielęgniarek i położnych w Polsce apelują o pilne działania, w tym:

• poprawę warunków pracy i bezpieczeństwa personelu,
• rozwój ścieżek kariery i zwiększenie autonomii pielęgniarek,
• wdrożenie programów mentoringowych dla młodych pielęgniarek,
• długofalowe planowanie kadr medycznych,
• wzmocnienie opieki długoterminowej i domowej,
• lepsze wykorzystanie kompetencji zawodów pomocniczych.

Raport "Analizy kadrowe pielęgniarek - aktualizacja" jednoznacznie wskazuje, że bez systemowych działań Polska może w najbliższych latach stanąć wobec dramatycznego pogłębienia kryzysu kadrowego - ze wszystkimi konsekwencjami dla bezpieczeństwa pacjentów.

- Zaprezentowany raport to bardzo cenna i potrzebna inicjatywa, będąca doskonałą platformą do publicznej debaty o przyszłości pielęgniarstwa w Polsce. Wyzwania, z jakimi już się mierzymy, są jeszcze bardziej widoczne w opiece długoterminowej, a w szczególności domowej - podsumowuje Tomasz Michałek.