Przeglądy lekowe pomagają seniorom, ale na razie nie będą finansowane przez NFZ

Ministerstwo Zdrowia odpowiedziało na interpelację nr 18027 posła Marcina Józefaciuka w sprawie wykorzystania kompetencji farmaceutów w opiece nad pacjentami geriatrycznymi oraz wdrożenia przeglądów lekowych dla seniorów. Resort informuje, że choć program pilotażowy przeglądów lekowych potwierdził, że farmaceuci mogą skutecznie identyfikować problemy związane z wielolekowością u seniorów, nie ma obecnie harmonogramu wdrożenia tej usługi jako świadczenia finansowanego ze środków publicznych.

Seniorzy przyjmujący wiele leków szczególnie narażeni

Pilotaż realizowano do 30 czerwca 2023 roku. Wzięło w nim udział 850 pacjentów oraz 75 farmaceutów pracujących w 75 aptekach na terenie 13 województw. Badaniem objęto przede wszystkim osoby zagrożone problemami wynikającymi z wielolekowości. Mediana wieku uczestników wynosiła 74 lata, a ponad 90 proc. stanowiły osoby po 60. roku życia.

Szczególnie istotne jest to, że niemal wszyscy uczestnicy pilotażu (96,5 proc.) przyjmowali co najmniej 10 produktów leczniczych, a mediana liczby stosowanych preparatów wynosiła 15.

Farmaceuci wykrywali problemy lekowe

Ministerstwo podkreśla, że przeglądy lekowe pozwoliły wykryć liczne problemy związane z farmakoterapią. U jednego pacjenta identyfikowano średnio sześć problemów lekowych. Najczęściej dotyczyły one zbędnej terapii, stosowania niewłaściwych preparatów, potencjalnych interakcji między lekami oraz działań niepożądanych.

U osób, które ukończyły pełny cykl przeglądu, odnotowano zmniejszenie liczby stosowanych leków. Mediana spadła z 15 do 14 preparatów, a ograniczenie wielolekowości zaobserwowano u 65 proc. pacjentów. Jednocześnie nie udało się jednoznacznie potwierdzić wpływu programu na zmniejszenie liczby hospitalizacji związanych z błędami lekowymi.

Ponad połowa seniorów doświadcza polifarmakoterapii

Ministerstwo zwróciło uwagę na skalę problemu. Według danych z badania POLSENIOR 2 polifarmakoterapia, definiowana jako jednoczesne stosowanie więcej niż pięciu leków, dotyczy około 51 proc. Polaków w wieku 60 lat i więcej.

Jeszcze bardziej niepokojące są dane dotyczące osób przyjmujących co najmniej 10 leków na receptę i bez recepty. W tej grupie znajduje się około 12,4 proc. seniorów, co odpowiada blisko 1,2 mln osób.

Na razie bez świadczenia gwarantowanego

Mimo pozytywnych doświadczeń z pilotażu Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nie zarekomendowała w 2023 roku uznania opieki farmaceutycznej za świadczenie gwarantowane. Wśród powodów wskazano m.in. niejednoznaczne wyniki badań, brak precyzyjnego określenia grupy docelowej oraz potencjalnie wysokie koszty dla płatnika publicznego.

Resort zdrowia poinformował, że obecnie nie ma przyjętego harmonogramu wdrażania przeglądów lekowych finansowanych ze środków publicznych. Jednocześnie podkreślono, że dalsze prace nad wykorzystaniem kompetencji farmaceutów będą kontynuowane, m.in. w ramach przygotowywanej "Polityki Lekowej Państwa 2026-2031".

Farmaceuci ważnym elementem opieki nad osobami starszymi

Ministerstwo Zdrowia pozytywnie ocenia rolę farmaceutów w identyfikowaniu problemów lekowych, analizie interakcji, edukacji pacjentów oraz wspieraniu przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Zaznacza jednak, że decyzje dotyczące zmian lub odstawiania leków pozostają w kompetencji lekarza prowadzącego. Farmaceuta może natomiast przygotowywać rekomendacje i wspierać proces terapeutyczny.

Zdaniem resortu przyszłe rozwiązania powinny być kierowane przede wszystkim do pacjentów wysokiego ryzyka, takich jak osoby starsze, wielochorobowe oraz przyjmujące liczne leki.

Koalicja: czas wykorzystać potencjał farmaceutów

Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia potwierdza, że farmaceuci mogą skutecznie identyfikować problemy lekowe, ograniczać nieuzasadnioną polifarmakoterapię i wspierać bezpieczeństwo leczenia seniorów. Jednocześnie brakuje decyzji o wdrożeniu przeglądów lekowych jako świadczenia finansowanego ze środków publicznych.

Zdaniem Koalicji "Na pomoc niesamodzielnym" Polska wciąż nie wykorzystuje w pełni potencjału jednej z najlepiej wykształconych grup zawodów medycznych. Farmaceuci dysponują wiedzą i kompetencjami, które mogłyby znacznie skuteczniej wspierać pacjentów, szczególnie osoby starsze i przewlekle chore.

- Apteki powinny stać się lokalnymi centrami zdrowia, łatwo dostępnymi dla pacjentów i aktywnie wspierającymi proces leczenia. Farmaceuci są wysoko wykwalifikowanymi specjalistami, których wiedza może być wykorzystywana znacznie szerzej niż obecnie. Wyniki pilotażu pokazują, że ich zaangażowanie przekłada się na realne korzyści dla pacjentów, zwłaszcza narażonych na skutki wielolekowości - komentują przedstawiciele Koalicji

Koalicja zwraca uwagę, że problem jest szczególnie istotny w kontekście starzenia się społeczeństwa. W takiej sytuacji szersze wykorzystanie kompetencji farmaceutów mogłoby stanowić realne odciążenie podstawowej opieki zdrowotnej. Farmaceuci mogliby przejmować część zadań związanych z analizą farmakoterapii, edukacją pacjentów, wykrywaniem niebezpiecznych interakcji lekowych oraz wspieraniem przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Pozwoliłoby to lekarzom POZ poświęcić więcej czasu pacjentom wymagającym diagnostyki i leczenia.

Rozwój opieki farmaceutycznej nie powinien być postrzegany jako zastępowanie lekarzy, lecz jako budowanie nowoczesnego modelu współpracy między zawodami medycznymi. Takie rozwiązania od lat funkcjonują w wielu krajach europejskich i pomagają poprawiać bezpieczeństwo pacjentów oraz efektywność systemu ochrony zdrowia.

W obliczu rosnącej liczby seniorów oraz coraz większej skali wielochorobowości dalsze odkładanie decyzji o szerszym wykorzystaniu kompetencji farmaceutów niesie za sobą szereg negatywnych zjawisk. Należą do nich: wyższe ryzyko hospitalizacji, wyższe ryzyko kolejnych konsultacji specjalistycznych czy wyższe ryzyko niesamodzielności. Do tego dochodzi zmniejszające się zainteresowaniem młodych ludzi zawodem farmaceuty postrzeganego wyłącznie przez pryzmat sprzedawcy leków w aptece.

Z treścią odpowiedzi Ministerstwa Zdrowia na interpelację nr 18027 można zapoznać się TUTAJ.