Reaktywacja centralnej wypożyczalni technologii wspomagających? Jest zapowiedź jej ponownego uruchomienia

Centralna wypożyczalnia technologii wspomagających ma zostać ponownie uruchomiona. Tak wynika z odpowiedzi Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na interpelację nr 17331 poseł Iwony Kozłowskiej dotyczącą przyszłości Programu realizowanego przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) i Rządową Agencję Rezerw Strategicznych (RARS). Czy reaktywacja modelu, w którym 73 proc. zakupionego sprzętu nigdy nie trafiło do użytkowników ma w ogóle sens?

Centralna wypożyczalnia technologii wspomagających to przykład zmarnowanych środków publicznych

Z odpowiedzi Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na interpelację poseł Iwony Kozłowskiej wynika, że po przyjęciu odpowiedniej uchwały przez Radę Nadzorczą PFRON Program "Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnością" zostanie ponownie uruchomiony.

Resort argumentuje, że jest to "rozwiązanie racjonalne i efektywne kosztowo", ponieważ instytucje zaangażowane w realizację projektu dysponują już infrastrukturą informatyczną, logistyczną oraz doświadczeniem organizacyjnym pozwalającym na szybkie wznowienie działalności. Jednocześnie prowadzone są prace legislacyjne mające umożliwić nieodpłatne przekazywanie części technologii wspomagających na własność osobom korzystającym obecnie z programu. Według informacji przedstawionych przez ministerstwo aktywnych pozostaje obecnie 1 776 umów wypożyczenia.

Koalicja: sama infrastruktura nie świadczy o skuteczności programu

Zdaniem Koalicji "Na pomoc niesamodzielnym" posiadanie magazynów, systemów informatycznych i procedur nie może stanowić głównego argumentu za utrzymaniem modelu, który wcześniej nie spełnił swoich celów społecznych i ekonomicznych.

Podczas posiedzenia Sejmowej Podkomisji Stałej do Spraw Osób z Niepełnosprawnościami i Włączenia Społecznego, które odbyło się 24 marca 2026 roku, przedstawiono informacje wskazujące, że aż 73 proc. sprzętu zakupionego za około 96 mln zł nigdy nie zostało wypożyczone użytkownikom. Dane te pokazują skalę patologii związanych z projektowaniem i funkcjonowaniem centralnej wypożyczalni technologii wspomagających.

(Nie) mądry Polak po szkodzie?

W ocenie Koalicji ponowne uruchamianie centralnej wypożyczalni wyłącznie dlatego, że państwo posiada już magazyny, procedury i zaplecze techniczne, oznacza odwrócenie logiki tworzenia polityki publicznej.

Punktem wyjścia powinny być realne potrzeby osób z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin, a nie konieczność wykorzystania istniejącej infrastruktury. Jeżeli większość sprzętu zakupionego za publiczne środki nigdy nie trafiła do beneficjentów, oznacza to problem systemowy, a nie wyłącznie organizacyjny.

- Nie można ogłaszać sukcesem przywrócenia rozwiązania, które wcześniej nie zadziałało. Najpierw należy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego ogromna część sprzętu pozostała niewykorzystana i jak zapobiec powtórzeniu tych błędów. Od wielu lat apelujemy o stworzenie przejrzystego, stabilnego i realnie dostępnego systemu dopłat do wypożyczania oraz serwisowania wybranych wyrobów medycznych na zlecenie - w modelu zbliżonym do funkcjonujących w innych krajach europejskich, w tym m.in. w Niemczech, gdzie część sprzętu rehabilitacyjnego i wspomagającego jest dostępna wyłącznie poprzez sieć refundowanych wypożyczalni, działających w oparciu o jasno określony katalog produktów i standardy serwisowe. Różnica, którą konsekwentnie podkreślaliśmy w korespondencji z resortem rodziny od 2021 roku polega na tym, że efektywny system wymaga otwartej, lokalnej i rozproszonej struktury oraz jakościowo zaprojektowanego katalogu wyrobów, a nie centralnej jednostki logistycznej obciążonej nieproporcjonalnie wysokimi kosztami funkcjonowania - komentuje Magdalena Osińska-Kurzywilk, Prezes Koalicji "Na pomoc niesamodzielnym".

Brakuje powiązania z systemem ochrony zdrowia

Koalicja nigdy nie kwestionowała potrzeby publicznego finansowania wypożyczania sprzętu pomocniczego i specjalistycznego dla osób nie tylko z orzeczoną niepełnosprawnością, ale też osób niesamodzielnych oraz przewlekle chorych. Już na etapie planowania centralnej wypożyczalni w roku 2021 Koalicja wskazywała, że budowa scentralizowanego modelu bez odpowiedniego powiązania z systemem ochrony zdrowia może prowadzić do niskiej efektywności programu. W naszej ocenie system wypożyczeń musi być elementem spójnym z systemem dopłat finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, a nie funkcjonować równolegle, bez koordynacji, co - jak pokazują dotychczasowe doświadczenia - prowadzi do rozbieżności, nieefektywności i marnotrawienia środków publicznych na ogromną skalę.

- Zanim jeszcze uruchomiono centralną wypożyczalnię, jasno przestrzegaliśmy ówczesną Minister Marlenę Maląg, że ten model jest błędnym kierunkiem. Wskazywaliśmy ryzyka, prosiliśmy o analizę proponowanych alternatyw, ale ówczesne kierownictwo resortu rodziny, pracy i polityki społecznej nie uwzględniło naszych uwag i kontynuowało realizację projektu - dodaje Prezes Koalicji.

W pismach skierowanych w marcu 2026 roku do Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Mai Nowak zwracaliśmy uwagę, że dalsza przyszłość programu planowana bez wyraźnego udziału Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia, będzie nieracjonalna i w sprzeczności z polityką senioralną prowadzoną przez aktualny Rząd RP. Podkreślaliśmy również, że skuteczny system musi obejmować nie tylko samo udostępnienie sprzętu, ale także jego prawidłowy dobór, serwisowanie oraz wsparcie użytkownika. Tymczasem z odpowiedzi na interpelację wynika, że planowane rozwiązania nie przewidują świadczenia usług serwisowych i napraw przez RARS. W przypadku awarii beneficjenci będą zmuszeni organizować naprawy samodzielnie lub zrezygnować z dalszego korzystania z urządzenia.

Potrzebna reforma, a nie reaktywacja

Koalicja "Na pomoc niesamodzielnym" również tym razem nie pozostanie obojętna na zapowiedź reaktywacji centralnej wypożyczalni i już teraz apeluje o przeprowadzenie szerokich konsultacji społecznych oraz wypracowanie rozwiązań, które będą służyły ogółowi społeczeństwa a nie tylko wybranej grupie interesariuszy. Dlatego niezbędne jest zaangażowanie w ten proces Minister Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Senioralnej. Polski nie stać już na kolejne eksperymenty i marnotrawienie publicznych środków.